ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਪ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਬੰਦੀ ਨਿਯਮ (Punjab Land Revenue Standards)
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟਰੀ (Sale Deed), ਇੰਤਕਾਲ (Mutation), ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਮਿਣਤੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਲੈਂਡ ਰੈਵੇਨਿਊ ਐਕਟ (PLRS) ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। Jamabandi Punjab (jamabandi.punjab.gov.in) ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (1 ਕਰਮ = 5.5 ਫੁੱਟ) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਨਾਲ, ਮਰਲਾ, ਸਰਸਾਹੀ ਅਤੇ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1. ਪੰਜਾਬ ਮਿਆਰੀ ਮਾਲ ਮਾਪ ਸਾਰਣੀ (Punjab Revenue Table)
| ਇਕਾਈ (Unit) | ਸਰਸਾਹੀ / ਮਰਲਾ ਅਨੁਪਾਤ | ਵਰਗ ਗਜ਼ (Sq Yard) | ਵਰਗ ਫੁੱਟ (Sq Feet) | ਏਕੜ ਮੁੱਲ / ਵੇਰਵਾ |
|---|---|---|---|---|
| 1 ਸਰਸਾਹੀ (ਵਰਗ ਕਰਮ) | 1 ਵਰਗ ਕਰਮ (5.5×5.5 ft) | 3.361 ਵਰਗ ਗਜ਼ | 30.25 ਵਰਗ ਫੁੱਟ | 2.810 ਵਰਗ ਮੀਟਰ |
| 1 ਮਰਲਾ (Marla) | 9 ਸਰਸਾਹੀ | 30.25 ਵਰਗ ਗਜ਼ | 272.25 ਵਰਗ ਫੁੱਟ | 25.293 ਵਰਗ ਮੀਟਰ (0.00625 ਏਕੜ) |
| 1 ਕਨਾਲ (Kanal) | 20 ਮਰਲੇ (180 ਸਰਸਾਹੀ) | 605 ਵਰਗ ਗਜ਼ | 5,445 ਵਰਗ ਫੁੱਟ | 0.125 ਏਕੜ (1/8 ਕਿੱਲਾ) |
| 1 ਕਿੱਲਾ / ਘੁਮਾਓਂ (Killa/Acre) | 8 ਕਨਾਲ (160 ਮਰਲੇ) | 4,840 ਵਰਗ ਗਜ਼ | 43,560 ਵਰਗ ਫੁੱਟ | 1.0 ਏਕੜ (4,046.86 ਵਰਗ ਮੀਟਰ) |
| 1 ਮੁਰੱਬਾ (Murabba) | 25 ਕਿੱਲੇ (200 ਕਨਾਲ) | 1,21,000 ਵਰਗ ਗਜ਼ | 10,89,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ | 25.0 ਏਕੜ (10.117 ਹੈਕਟੇਅਰ) |
| 1 ਮਾਲਵਾ ਪੱਕਾ ਬੀਘਾ | 20 ਬਿਸਵੇ | 3,025 ਵਰਗ ਗਜ਼ | 27,225 ਵਰਗ ਫੁੱਟ | 0.625 ਕਿੱਲਾ (ਪਟਿਆਲਾ/ਸੰਗਰੂਰ) |
| 1 ਹੈਕਟੇਅਰ (Hectare) | 19.768 ਕਨਾਲ | 11,959.9 ਵਰਗ ਗਜ਼ | 1,07,639.1 ਵਰਗ ਫੁੱਟ | 2.47105 ਕਿੱਲੇ (10,000 ਵਰਗ ਮੀਟਰ) |
2. ਪੰਜਾਬ ਜਮ੍ਹਾਬੰਦੀ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਗਣਨਾ (Step-by-Step Examples)
ਉਦਾਹਰਨ 1: ਜਮ੍ਹਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 10 ਕਨਾਲ 10 ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੇ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਕਿੱਲੇ ਹੋਣਗੇ?
1. ਕਨਾਲ ਤੋਂ ਵਰਗ ਫੁੱਟ = 10 × 5,445 = 54,450 ਵਰਗ ਫੁੱਟ
2. ਮਰਲੇ ਤੋਂ ਵਰਗ ਫੁੱਟ = 10 × 272.25 = 2,722.5 ਵਰਗ ਫੁੱਟ
3. ਕੁੱਲ ਵਰਗ ਫੁੱਟ = 54,450 + 2,722.5 = 57,172.5 ਵਰਗ ਫੁੱਟ
4. ਕੁੱਲ ਕਿੱਲੇ/ਏਕੜ = 57,172.5 ÷ 43,560 = 1.3125 ਕਿੱਲੇ (1 ਕਿੱਲਾ 2 ਕਨਾਲ 10 ਮਰਲੇ)
ਸਿੱਟਾ: 10 ਕਨਾਲ 10 ਮਰਲੇ = 57,172.5 ਵਰਗ ਫੁੱਟ।
ਉਦਾਹਰਨ 2: 1 ਕਿੱਲੇ ਦੇ ਖੇਤ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
1. ਲੰਬਾਈ = 40 ਕਰਮ = 40 × 5.5 = 220 ਫੁੱਟ (73.33 ਗਜ਼)
2. ਚੌੜਾਈ = 36 ਕਰਮ = 36 × 5.5 = 198 ਫੁੱਟ (66.00 ਗਜ਼)
3. ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ = 220 × 198 = 43,560 ਵਰਗ ਫੁੱਟ = ਠੀਕ 1 ਕਿੱਲਾ/ਘੁਮਾਓਂ।
ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQs)
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1 ਕਨਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਮਰਲੇ ਅਤੇ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?▼
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1 ਕਨਾਲ ਵਿੱਚ ਠੀਕ 20 ਮਰਲੇ (180 ਸਰਸਾਹੀ), 5,445 ਵਰਗ ਫੁੱਟ, ਅਤੇ 605 ਵਰਗ ਗਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1 ਕਿੱਲੇ (ਘੁਮਾਓਂ) ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਕਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?▼
1 ਕਿੱਲੇ ਵਿੱਚ ਠੀਕ 8 ਕਨਾਲ (160 ਮਰਲੇ = 43,560 ਵਰਗ ਫੁੱਟ = 4,840 ਵਰਗ ਗਜ਼ = 1 ਏਕੜ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1 ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਰਸਾਹੀ ਦਾ ਕੀ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?▼
1 ਕਰਮ = 5.5 ਫੁੱਟ (66 ਇੰਚ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1 ਸਰਸਾਹੀ = 1 ਵਰਗ ਕਰਮ = 5.5 ਫੁੱਟ × 5.5 ਫੁੱਟ = 30.25 ਵਰਗ ਫੁੱਟ (3.361 ਵਰਗ ਗਜ਼) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਲਵਾ ਬੀਘਾ ਅਤੇ ਕਿੱਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?▼
ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1 ਪੱਕਾ ਬੀਘਾ = 27,225 ਵਰਗ ਫੁੱਟ (20 ਬਿਸਵੇ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿੱਲੇ (43,560 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਦਾ 0.625 (5/8) ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।